loftslagsbreytingar

Málefni

Loftlagsvá

Það er auðvelt að líta á jörðina okkar sem sjálfsagða þar til við sjáum áhrif loftslagsbreytinga á líf fjölda fólks: hungursneyð, fólksflutninga, atvinnuleysi, sjúkdóma og dauða. Augljós dæmi eru dauðsföll sem tengjast öfgum í veðurfari, eins og ofsastormum, flóðum og gróðureldum. En aðrar ógnir eru ekki eins sjáanlegar.

Loftslagsbreytingar ógna lífi og öryggi milljarða jarðarbúa.

Fyrir núverandi og framtíðarkynslóðir blasir við gífurleg eyðilegging. Því má segja að skortur á viðbrögðum stjórnvalda við loftslagsvánni í ljósi yfirgnæfandi vísindalegra gagna sé eitt af stærstu mannréttindabrotum sögunnar gegn núverandi og komandi kynslóðum.

RÉTTLÁT ORKUSKIPTI

Lesa meira

Mannréttindi á tímum loftlagsbreytinga

Mann­rétt­indi eru nátengd lofts­lags­breyt­ingum þar sem þær hafa ekki einungis áhrif á umhverfið heldur einnig velferð okkar.

Vandinn mun aðeins stækka og versna.


Réttur til lífs, frelsis og öryggis 

Loftslagsbreytingar ógna lífi og öryggi milljarða jarðarbúa.

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin áætlar að loftslagsbreytingar muni valda 250.000 dauðsföllum á ári á tímabilinu 2030 til 2050 vegna sjúkdóma, vannæringar og ofhitnunar.


Réttur til heilsu

Helstu heilsufarsáhrif loftslagsbreytinga samkvæmt IPCC hjá Sameinuðu þjóðunum eru aukin hætta á líkamstjóni, sjúkdómum og dauðsföllum meðal annars vegna mikilla hitabylgja og gróðurelda ásamt aukinni hættu á vannæringu vegna minnkandi fæðuframleiðslu á fátækari svæðum heims.

Loftslagsbreytingar auka hættu á náttúruhamförum. Fólk, og þá sérstaklega börn, sem upplifir náttúruhamfarir getur í kjölfarið glímt við áfallastreituröskun.


Réttur til vatns og hrein­lætis 

Vatn er mikilvægur þáttur til að njóta heilsu. Bráðnun jökla og íss, minnkandi regnmagn, hækkandi hitastig og sjávarmál vegna loftslagsbreytinga eru meðal þátta sem hafa áhrif á gæði og magn vatnsbirgða jarðar.

Nú þegar eru um 785 milljónir einstaklinga um heim allan sem skortir aðgang að öruggu vatni eða hreinlæti.

Loftslagsbreytingar munu aðeins auka enn frekar á þennan vanda.


Réttur til viðunandi lífskjara og húsnæðis

Veðurtengdar hamfarir sem tengjast loftslagsbreytingum valda nú þegar flóðum og gróðureldum sem hrekja fólk frá heimilum sínum vegna eyðileggingarinnar.

Þurrkar geta einnig valdið umtalsverðum óhagstæðum breytingum á umhverfinu og hækkandi sjávarmál ógnar heimilum milljóna fólks um heim allan sem býr á láglendum svæðum.

Réttlát orkuskipti

Loft­lags­breyt­ingar valda fordæma­lausri mann­rétt­inda­neyð. Nú þegar veldur bruni jarðefnaeldsneytis dauðsföllum og umhverf­isspjöllum.

Bráðnauð­syn­legt er fyrir mann­kynið að hætta að brenna jarðefnaeldsneyti og færa sig yfir í endurnýjanlega orku. Endurhlað­an­legar rafhlöður eru ómissandi þáttur í orkuskiptunum.

Réttlát orku­skipti í átt að endur­nýj­an­legri orku munu ávallt þurfa námu­vinnslu, land og auðlindir.

Nú er kominn tími til að grípa til aðgerða sem tryggja umhverfisvæn og mannréttindamiðuð orkuskipti.

lesa meira

Vandinn

Sveiflur á meðal­hita hafa ávallt átt sér stað á jörð­inni. Núver­andi hækkun hita­stigs er þó mun hraðari en nokkurn tímann áður. Aukinn styrkur gróðurhúsalofttegunda í andrúms­loftinu er af mannavöldum. Þessi aukning veldur hækkun á meðal­hita á jörð­inni á hraða sem lifandi verur ná ekki að aðlagast.

Brennsla jarð­efna­eldsneytis, eins og kola, olíu og gass, er ein helsta uppspretta losunar gróðurhúsaloftteg­unda í öllum atvinnu­vegum.

Sum samfélög og hópar koma líklega til með að finna meira fyrir áhrifum þeirra, einna helst jaðarhópar og hópar sem sæta mismunun. Þar á meðal fólk í þróunarlöndum og þá sérstak­lega fólk sem býr á strandsvæðum og litlum eyja­ríkjum.Oft eru það lönd sem bera minnstu ábyrgðina á loftslagsbreyt­ingum sem finna mest fyrir áhrifum þeirra.

Lofts­lags­breyt­ingar munu valda okkur öllum skaða ef stjórn­völd um heim allan grípa ekki til aðgerða.

Tölulegar upplýsingar
70%

losun gróðurhúsalofttegunda er vegna brennslu jarðefnaeldsneytis.

1,5°C

Hækkun meðalhita frá tímum iðnbyltingarinnar má ekki verða meiri til að hindra hörmungar.

43%

minnkun á losun gróðurhúsalofttegunda fyrir 2030 miðað við árið 2019 til að meðalhiti haldist innan við 1,5°C.

Mál: Barátta stúlkna í Amazon-skógi

Í Amazon-skóginum í Ekvador berjast níu ungar stúlkur fyrir því að olíufyrirtæki stöðvi gasbruna á svæðinu sem veldur mikilli mengun og aukinni tíðni krabbameins meðal íbúa.

Ekvador er einn helsti framleiðandi hráolíu á Amazon-svæðinu. Yfirvöld og fyrirtæki í Ekvador ógna Amazon-svæðinu með stefnu sinni, löggjöf og jarðefnavinnslu (aðallega olíu- og námuvinnslu).

Gasbruni er notaður í olíuvinnslu til að brenna jarðgas sem er auka­afurð vinnslunnar. Í Amazon-skóginum í Ekvador eru 447 gasbrunar. Þeir eru um 400°C heitir og brenna allan sólarhringinn, allan ársins hring. Þeir hafa brunnið áratugum saman með tilheyr­andi umhverfisskaða og heilsutjóni fólks í nágrenninu.  

Hægt er að nota annars konar tækni við olíuvinnsluna sem hefur síður neikvæð áhrif á umhverfið og mannréttindi fólks. Þrátt fyrir það hafa olíufyrirtæki ekki sýnt áhuga á að nýta þessa tækni, meðal annars vegna aukins kostnaðar.

Upplýsingagjöf og óþvingað samþykki frumbyggja er ekki tryggt á svæðinu sem hefur haft áhrif á landsvæði þeirra, umhverfi, heilsu, vatnsból og fæðuöflun. Frumbyggjar og aðgerðasinnar í Ekvador eiga einnig á hættu að verða fyrir árásum fyrir baráttu sína fyrir umhverfisvernd. 

Níu stúlkur frá Amazon-svæðinu fóru í mál við stjórn­völd í Ekvador þar sem þær kröfðust lögbanns á gasbruna í nágrenni þeirra á þeim grundvelli að brotið sé á mannréttindum þeirra. Héraðsdómstóll úrskurðaði stúlkunum í hag en þrátt fyrir þennan úrskurð eru enn gasbrunar á svæðinu.

Amnesty Internati­onal á Amer­íku­svæðinu styður baráttu stúlknanna fyrir stöðvun gasbruna í tengslum við olíuvinnslu á Amazon-svæðinu.

Kröfur Amnesty International

Amnesty International kallar eftir því að ríki heims:
  • Leggi sig fram við að hindra að hækkun meðalhita jarðar verði umfram 1,5°C.
  • Dragi úr losun gróðurhúsaloftteg­unda þannig að hún verði engin í síðasta lagi árið 2050.
    • Ríkari lönd ættu að gera það enn hraðar. Árið 2030 verður losun heims að vera helmingur losunar árið 2010.
  • Hætti notkun og framleiðslu jarðefnaeldsneytis (kola, olíu og gass) eins fljótt og hægt er.
  • Gæti þess að aðgerðir gegn loftslagsbreytingum brjóti ekki á mannréttindum og dragi úr ójöfnuði frekar en að auka hann.
  • Tryggi að allir einstaklingar, sérstak­lega þeir sem finna mest fyrir áhrifum loftslagsbreyt­inga eða orkuskipta:
    • fái allar nauðsynlegar upplýsingar
    • geti tekið þátt í ákvarðanatöku um framtíð sína.
  • Deili ábyrgð­inni með sanngjörnum hætti. Ríkari lönd verða að:
    • Styðja þróunarlönd með fjármagni og tækni til að efla endurnýjanlega orku.
    • Tryggja skaðabætur fyrir þau sem þjást mest vegna eyðileggingar af völdum loftslagsbreytinga
    • Tryggja rétt fólks sem missir heimili sín eða á það á hættu vegna loftslagsbreytinga.
  • Tryggi að aðgerðir í tengslum við loftslagsvána taki mið af kröfum þeirra hópa og samfé­laga sem finna mest fyrir áhrifum loftslagsbreytinga.
    • Nauðsynlegt er að taka tillit til kyns, kynþáttar, stéttar, uppruna, fötl­unar og komandi kynslóða til að tryggja loftslags­rétt­læti.

Loftslagsváin er áríðandi mál og okkar hlutverk er að vekja athygli á áhrifum loftslagsbreytinga á mannréttindi fólks.

Amnesty International er í samstarfi við fjölmarga hópa í lykillöndum til að þrýsta á stjórnvöld og fyrirtæki.

Við styðjum einnig við ungt fólk, frumbyggja, verkalýðsfélög og samfélög sem finna fyrir áhrifum loftslags­breytinga.

FYLGDU OKKUR Á SAMFÉLAGSMIÐLUM