Í áraraðir hafa stjórn­völd og tísku­fyr­ir­tæki hagnast á slæmum starfs­að­stæðum kvenna sem sauma fötin okkar. Brotið er kerf­is­bundið á mann­rétt­indum verka­fólks í fata­iðnaði sem vinnur oft við hættu­legar aðstæður, launin eru undir fram­færslu­við­miði og ráðn­ing­ar­samn­ingar eru ótryggir. Laun sem duga ekki fyrir fram­færslu þýðir að verka­fólkið hefur ekki aðgang að nauð­synjum eins og mat, heil­brigð­is­þjón­ustu, hreinu vatni, menntun og öruggu húsnæði.

Í nýlegum skýrslum Amnesty Internati­onal kemur fram að ríkis­stjórnir, verk­smiðjur og alþjóðleg tísku­fyr­ir­tæki hagnast á kúgun verka­fólks í fata­iðnaði og brotum á vinnu­rétt­indum í Bangla­dess, Pakistan, á Srí Lanka og Indlandi. Tilraunum verka­fólks til að bæta starfs­að­stæður er oft mætt af hörku af vinnu­veit­endum og jafnvel ríkinu.

Brotið á rétt­indum

• Á Indlandi vinnur margt verka­fólk í fata­iðnaði sem starfar við útsaum eða frágang fatn­aðar heiman frá sér. Starfs­fólk sem vinnur að heiman telst ekki sem vinn­andi fólk samkvæmt vinnu­lög­gjöf landsins og nýtur því ekki starfstengdra rétt­inda.
• Í Pakistan er það dagleg barátta fyrir verka­fólk í fata­iðnaði að fá greidd lágmarks­laun og viðeig­andi ráðn­ing­ar­samn­inga.
• Á Srí Lanka er nær ómögu­legt að stofna stétt­ar­félag. Þegar það tekst er starfs­fólk áreitt, hótað og oft rekið.
• Í Bangla­dess hafa yfir­völd brotið mótmæli verka­fólks á bak aftur með ofbeld­is­fullum hætti.

Mikið álag

Verka­fólkið er oft undir miklu vinnu­álagi við erfiðar aðstæður. Sumt verka­fólk á Srí Lanka segir að lágmarks­krafa um vinnu­af­köst þess hafi allt að þrefaldast. Það þýðir að verka­fólkið hefur ekki tíma til að fara á salernið og forðast að drekka vatn eða nota hádeg­is­hléið sitt til að ná þessu lágmarki, annars fær það ekki borguð laun.

Hótað fyrir að stofna stétt­ar­félag

Verka­fólk í fata­iðnaði vill bæta starfs­að­stæður sínar en getur það ekki nema það fái að sameinast í kjara­bar­áttu. Þegar það reynir að stofna stétt­ar­félag er því hótað. Sumaaiyaa í Pakistan reyndi að stofna stétt­ar­félag til að binda enda á daglega kynferð­is­lega áreitni en missti í kjöl­farið vinnuna. Susmita í Bangla­dess, sem hefur starfað í fata­verk­smiðju frá barns­aldri, var neitað um stöðu­hækkun vegna þess að hún var í stétt­ar­fé­lagi.

„Yfir­menn öskra á okkur að ef við göngum í stétt­ar­félag, við verðum líka rekin“

Þegar verka­fólkið lætur í sér heyra er ekki hlustað á það. Þegar verka­fólkið reynir að standa saman fær það hótanir og því sagt upp. Þegar verka­fólkið mótmælir er það barið, skotið á það og hand­tekið. Tilraunum til að stofna stétt­ar­félag eða krefjast betri aðstæðna er oft mætt með hótunum, ofbeldi og uppsögnum.

Gríptu til aðgerða

Til að breyta starfs­að­stæðum þurfa stjórn­völd að vernda rétt verka­fólks til félaga­frelsis. Ef verka­fólk í fata­iðnaði í umræddum löndum fengi að ganga í stétt­ar­félag yrði staða þess sterkari.

Smelltu hér til að lesa frétt um stöðu verka­fólks í fatað­iðn­að­inum í lönd­unum fjögur.