Milljónir fótboltaaðdáenda munu mæta á heimsmeistaramót í knattspyrnu karla 2026 á vegum Alþjóðaknattspyrnusambandsins FIFA í Kanada, Mexíkó og Bandaríkjunum. Hætta er á að þeir sæti mannréttindabrotum, sérstaklega í ljósi ofbeldisfullrar og banvænnar innflytjendastefnu Bandaríkjanna. Amnesty International varar við því að strangar takmarkanir á tjáningarfrelsinu og friðsamlegum mótmælum geti staðið í vegi fyrir því að mótið verði „öruggt, opið og inngildandi” líkt og FIFA hefur lofað
Ný skýrsla Amnesty International: Humanity Must Win: Defending rights, tackling repression at the 2026 FIFA World Cup greinir frá verulegum hættum sem fótboltaaðdáendur, leikmenn, fjölmiðlafólk, starfsfólk og nærsamfélög standa frammi fyrir í öllum þremur löndunum sem halda mótið.
Bandaríkin munu halda meirihluta leikjanna á HM og undir stjórn Trumps er hætta á neyðarástandi í mannréttindamálum vegna ósanngjarnrar innflytjendastefnu, fjöldahandtaka og geðþóttahandtaka af hálfu fulltrúa Innflytjendastofnunar- og tollgæslu Bandaríkjanna (ICE), Tolla- og landamæraeftirliti Bandaríkjanna (CBP) og annarra stofnana.
„Bandarísk stjórnvöld vísuðu rúmlega 500 þúsund einstaklingum úr landi árið 2025 sem er sexfaldur fjöldi áhorfenda sem komast fyrir á MetLife-leikvanginum þar sem úrslitaleikurinn fer fram. Þessi metfjöldi af ólögmætum handtökum og brottvísunum gat aðeins átt sér stað vegna þess að fólk fær ekki sanngjarna málsmeðferð. Þetta grefur undan réttinum til frelsis og öryggis fyrir hundruð þúsunda farand- og flóttafólks. Þessi stefnumál hafa sundrað samfélögum og skapað andrúmsloft ótta um öll Bandaríkin. Á þessum uggvænlegum tímum í Bandaríkjunum munu fótboltaaðdáendur sem vilja taka þátt í fögnuðinum á heimsmeistaramótinu vissulega finna fyrir áhrifum þess.“
Steve Cockburn, sem stýrir deild um efnahagslegt og samfélagslegt réttlæti hjá Amnesty International.
Borgir sem halda leiki hafa nú þegar fundið fyrir aðför bandarískra stjórnvalda að réttindum fólks. Trump forseti brást við mótmælum gegn árásum á innflytjendur með því að senda um fjögur þúsund þjóðvarðliðar úr þjóðvarliði Kaliforníu til borgarinnar Los Angeles í júní 2025 eftir að varaliðið var lagt undir alríkisvald Bandaríkjanna. Borgirnar Dallas, Houston og Miami sem halda leiki hafa undirritað vafasama samninga um að lögreglusveitir innan borgarmarkanna vinni með innflytjendastofnuninni ICE. Það eykur líkur á kynþáttafordómum gegn innflytjendum og grefur undan trausti á milli almennings og lögreglunnar sem skerðir öryggi.
Mexíkó, sem heldur nokkra leiki á HM, hefur kallað út 100 þúsund öryggisveitarmenn, þar á meðal úr hernum, til að bregðast við miklu ofbeldi. Þetta setur mótmælendur í hættu, þar á meðal baráttukonur sem hafa skipulagt friðsamleg mótmæli við opnunarleik á Azteca-leikvanginum í Mexíkóborg til að kalla eftir sannleika, réttlæti og skaðabótum vegna hvarfs ástvina sinna.
Í Kanada hafa aðgerðir sem áttu sér stað í tengslum við Vetrarólympíuleikanna í Vancouver árið 2010 og vaxandi húsnæðiskreppa aukið ótta um að heimilislaus fólk verði á ný hrakið í burt og verði fyrir enn frekari jaðarsetningu. Þann 15. mars síðastliðinn lokuðu yfirvöld gistiskýli fyrir heimilislaust fólk til að hlýja sér í vetrarkuldanum í Toronto, þar sem FIFA hafði bókað staðinn.
Ferðatakmarkanir og harkaleg innflytjendastefna Bandaríkjanna setja skugga á mótið
Árið 2025 vísuðu bandarísk stjórnvöld rúmlega 500 þúsund einstaklingum á brott, þar af 230 þúsund innan landamæranna og 270 þúsund á landamærunum sjálfum, samkvæmt greiningu fréttamiðilsins New York Times á opinberum gögnum stjórnvalda.
Brottvísun margra brýtur í bága við meginregluna um bann við brottvísun eða endursendingu þar sem fólk var sent til þriðja lands án nokkurra tengsla við landið og átti langvarandi geðþóttavarðhald á hættu.
Um gjörvöll Bandaríkin hafa fulltrúar alríkisins herjað á fólk af latneskum uppruna, svart fólk, fólk af asískum uppruna og annað brúnt fólk og beitt hörku með aðgerðum sem minna á hernað. Þeir hafa handtekið fólk af geðþótta, þar á meðal börn, við heimili sín, skóla og vinnustaði.
Innflytjendahópar í Bandaríkjunum eru líklegir til þess að koma saman til að horfa á heimsmeistaramótið og milljónir fótboltaaðdáenda hvaðanæva munu ferðast til landsins til að fylgjast með mótinu. Báðum þessum hópum, auk leikmanna, stafar ógnvænleg hætta af ICE-liðum og öðrum fulltrúum ríkisins.
Vegna ferðabanns ríkisstjórnar Trumps getur stuðningsfólk fótboltaliða frá Fílabeinsströndinni, Haítí, Íran og Senegal ekki ferðast til Bandaríkjanna til að styðja sín lið nema hafa gilda vegabréfsáritun sem fengin var fyrir 1. janúar 2026. Annað stuðningsfólk gæti átt á hættu að vera tilneytt til að gera samfélagsmiðlaaðganga sína aðgengilega til að sýna hvort þar megi finna efni sem er „andsnúið Bandaríkjunum“.
„Þrátt fyrir ótrúlegan fjölda af handtökum og brottvísunum hafa hvorki FIFA né bandarísk yfirvöld veitt fótboltaaðdáendum og nærsamfélögum tryggingu fyrir því að þau verði óhult frá mismunun vegna kynþáttar, handahófskenndum árásum eða ólögmætu varðhaldi eða brottvísun.“
Steve Cockburn, sem stýrir deild um efnahagslegt og samfélagslegt réttlæti hjá Amnesty International.
Aðeins fjórar borgir af sextán sem halda leiki hafa fram að þessu birt áætlanir um mannréttindi og þær sem hafa gert það hafa ekki gefið út yfirlýsingu um að veita vernd gegn harkalegri beitingu innflytjendalaga.
Rétturinn til að mótmæla og tjáningarfrelsið í hættu
Heimsmeistaramótið er oft nýtt til mótmæla og hætta er á að þau verði bæld niður.
Í Bandaríkjunum, Kanada og Mexíkó hafa verið settar skorður á tjáningar- og fundafrelsið. Í Bandaríkjunum hefur ríkisstjórn Trump einkum beint sjónum sínum að nemendum erlendis frá sem hafa mótmælt hópmorði Ísraels á Gaza en bandarískir ríkisborgarar, sem hafa mótmælt og fylgst með harkalegum aðgerðum sem beinast gegn innflytjendum, hafa einnig verið drepnir af fulltrúum alríkisins.
Í Kanada átti sér stað mótmælabylgja gegn hópmorðinu á Gaza, þar á meðal stórar kröfugöngur og tjaldbúðir nemenda sem lögreglan leysti upp eða rýmdi án tilefnis.
Í Mexíkó hafa einnig átt sér stað fjölmörg mótmæli í tengslum við heimsmeistaramótið þar sem íbúar í borgunum sem halda HM hafa verið óánægðir með truflanir á vatnsveitu, aðgangi að landi, hækkandi kostnaði og uppbyggingu á íbúðahverfum sem hrekur lágtekjufólk burt úr hverfum sínum. Hervæðing Mexíkó fyrir öryggisgæslu í tengslum við mótið gæti einnig aukið líkur á að mótmæli verði bæld niður.
Mannréttindi í fyrirrúmi á mótinu
Nú þegar tæplega tíu vikur eru þar til heimsmeistaramótið hefst verður FIFA að bregðast hratt við til að mótið verði öruggt og inngildandi, fólk njóti réttinda sinna og tryggt verði að mótið fari vel fram. Hinsegin fólk frá Bretlandi og víða um Evrópu hefur sagt að það telji sig ekki öruggt á mótinu.
„Meðan FIFA nær methagnaði á heimsmeistaramótinu 2026 mega aðdáendur, samfélög, leikmenn, fjölmiðlafólk og verkafólk gjalda fyrir það. Mótið er fyrir þessa hópa en ekki stjórnvöld, styrktaraðila og FIFA, og réttindi þeirra verða að vera miðpunktur mótsins.“
Steve Cockburn, sem stýrir deild um efnahagslegt og samfélagslegt réttlæti hjá Amnesty International.