Draga verður til ábyrgðar þá aðila sem bera ábyrgð á skipulagningu og framkvæmd ólögmætrar árásar Bandaríkjanna á skóla í borginni Minab í Hormozgan-héraði í Íran þar sem 168 manns létust, þar á meðal rúmlega 100 börn.
Sönnunargögn sem Amnesty International hefur aflað benda til þess að notuð hafi verið vopn sem hægt er að stýra af nákvæmni og að skólabyggingin hafi verið beint skotmark árásarinnar, ásamt tólf öðrum mannvirkjum í nærliggjandi herstöð íranska byltingarvarðliðsins (IRGC). Þetta bendir til þess að bandarískar hersveitir hafi ekki gripið til allra mögulegra varúðarráðstafana til að koma í veg fyrir skaða á óbreyttum borgurum í árásinni, sem er alvarlegt brot á alþjóðlegum mannúðarlögum.
Skólabyggingin var eitt sinn hluti af svæði íranska byltingarvarðsliðsins en sú staðreynd að hún hafi verið beint skotmark árásarinnar vekur upp spurningar um hvort bandarískar hersveitir hafi mögulega reitt sig á úreltar upplýsingar og þar með brugðist þeirri skyldu sinni að gera allar mögulegar varúðarráðstafanir til að sannreyna að skotmarkið væri í reynd hernaðaralegt.
Þessi skelfilega árás á skóla og kennslustofur þéttsetnar börnum er átakanleg áminning um þann hörmulega og fyrirsjáanlega skaða sem óbreyttir borgarar þurfa að þola í þessum vopnuðu átökum. Skólar eiga að vera öruggir staðir fyrir börn til að læra. Þess í stað varð skólinn í Minab vettvangur fjöldamorða. Bandarísk yfirvöld hefðu getað og áttu að vita að um skólabyggingu var að ræða. Samkvæmt alþjóðlegum mannúðarlögum er með öllu óheimilt að ráðast á verndaðar borgaralegar eignir, svo sem skóla
Erika Guevara-Rosas, sem stýrir rannsóknum, hagsmunagæslu, stefnumótun og herferðum hjá Amnesty International
Bandarískt stjórnvöld verða að tryggja að rannsóknin sem þau hafa boðað verði óhlutdræg, óháð og gagnsæ. Rannsóknin á árásinni verður að taka til skoðunar hvernig staðið var að öflun og mati á upplýsingum, hvaða varúðarráðstafana var gripið til og hvernig gervigreind kann að hafa verð nýtt í hverju stigi ákvarðanatöku um skotmörk. Niðurstöður rannsóknarinnar skulu gerðar opinberar.
Ef næg sönnunargögn liggja fyrir skulu yfirvöld sækja til saka hvern þann sem grunaður er um refsiverðan verknað. Þolendur og aðstandendur þeirra eiga rétt á sannleika og réttlæti og skulu njóta stríðsskaðabóta að fullu.
„Ef árásaraðilar náðu ekki greina að byggingin væri skóli en héldu árásinni engu að síður til streitu, bendir það til alvarlegs gáleysis í skipulagningu árásarinnar og til verulegrar vanrækslu bandaríska hersins við upplýsingaöflun. Það felur í sér alvarlegt brot á alþjóðlegum mannúðarlögum. Á hinn bóginn, ef bandarísk yfirvöld vissu að skólinn væri staðsettur við hlið herstöðvar íranska byltingarvarðliðsins en ákváðu engu að síður að ráðast til atlögu án þess að grípa til allra mögulegra varúðarráðstafana, svo sem að gera árásina að næturlagi þegar skólinn var tómur eða vara óbreytta borgara við með góðum fyrirvara, telst þetta sem handahófskennd árás sem olli dauðsföllum og þjáningum óbreyttra borgara og ber því að rannsaka sem stríðsglæp“,
Erika Guevara-Rosas, sem stýrir rannsóknum, hagsmunagæslu, stefnumótun og herferðum hjá Amnesty International
Hlutverk íranskra yfirvalda felur í sér að flytja óbreytta borgara þegar í stað í hæfilega fjarlægð frá hernaðarlegum skotmörkum, að því marki sem raunhæft er, og heimila óháðum eftirlitsaðilum aðgang að landinu. Þau verða einnig að opna að nýju fyrir aðgang að netinu til að tryggja að 92 milljónir íbúa Íran geti nálgast lífsnauðsynlegar upplýsingar og haft samband við ástvini sína.
Myndbandsupptökur, gervihnattamyndir og viðtöl við þrjá óháða heimildarmenn, með beinar upplýsingar um aðstæðum í Minab, benda til þess að loftárásin hafi verið gerð á grunnskólann Shajareh Tayyebeh að morgni 28. febrúar 2026, með þeim afleiðingum að óbreyttir borgarar, þar á meðal börn, foreldrar og kennarar, létust eða slösuðust. Einnig urðu miklar skemmdir og eyðilegging.
Greining Amnesty International á hljóð-og myndefni, sem birt hafa verið í ríkisfjölmiðlum í Íran, sýna flugskeytaárásina á nærliggjandi herstöð Íranska byltingarvarðliðsins og leifarnar af flugskeytunum. Þessi gögn benda til þess að bandarískt Tomahawk-flugskeyti hafi að öllum líkindum verið notað í árásinni. Tomahawk-flugskeyti geta hæft skotmörk af mikilli nákvæmni og í þessum átökum eru þau einungis notuð af bandarískum hersveitum.
Ljóst er að Bandaríkin hafa reitt sig á úreltar upplýsingar sem tóku ekki mið af því að Shajareh Tayyebeh-grunnskólinn hafði um langan tíma verið borgaralegt mannvirki en slíkt felur í sér alvarlegt brot á varúðarreglunni, einkum þeirri skyldu að leita allra leiða til að fá staðfest að fyrirhugað skotmark sé hernaðarlegt.
Aðferðafræði
Rannsóknar – og tæknideild Amnesty International greindi yfir 30 gervihnattamyndir af skólanum og nærliggjandi svæði íranska byltingarvarðliðsins, þar á meðal myndir sem teknar voru eftir árásina en einnig eldra myndefni sem nær meira en áratug aftur í tímann. Samtökin greindu að auki 28 myndbönd og 30 ljósmyndir sem birtar höfðu verið á netinu, þar á meðal myndefni sem sýnir árásina á svæði íranska byltingarvarðliðsins, ljósmyndir af leifum vopna og afleiðingar árásarinnar strax í kjölfarið eins og björgunaraðgerðir og leit að líkamsleifum. Frekari greining var unnin af óháðum réttarmeinafræðingi.
Samtökin rýndu einnig í opinberar yfirlýsingar yfirvalda í Íran, Ísrael og Bandaríkjunum, auk umfjöllunar ríkisrekinna og óháðra fjölmiðla. Tekin voru viðtöl við þrjá einstaklinga sem eru búsettir utan landsins en hafa þekkingu á aðstæðum í Minab, skólanum og árásinni: Um er að ræða kennara, einstakling frá Minab og mannréttindafrömuð sem er úr minnihlutahópi Balútsja.
Amnesty International gat ekki rætt beint við vitni og aðstandendur fórnarlamba vegna þess að írönsk yfirvöld hafa lokað fyrir aðgang að netinu frá því 28. febrúar 2026.
Börn og kennarar létust og særðust í loftárásinni
Samkvæmt bandarískum embættismönnum hófust loftárásir ísraelskra og bandarískra hersveita vítt og breitt um Íran kl. 9:45 að staðartíma þann 28. febrúar 2026.
Í fjölmiðlaviðtali sagði ríkisstjóri Hormozgan-héraðs, Mohammad Ashouri, að árásin á grunnskólann Shajareh Tayyebeh hefði átt sér stað um einni klukkustund frá því að hernaðaraðgerðin hófst eða kl. 10:45 að staðartíma.
Amnesty International ræddi við Sohrab (réttu nafni haldið leyndu af öryggisástæðum) sem er frá Minab. Hann sagði samtökunum að hann hefði verið í sambandi við fjóra óháða heimildarmenn með beina þekkingu á árásinni á skólann. Hann sagði að starfsfólk skólans hefði um kl. 10 byrjað að hafa samband við foreldra og beðið þá um að sækja börn sín. Sú ákvörðun starfsfólks virðist hafa verið tekin áður en írönsk yfirvöld sendu út tilkynningu (um það bil 15 mínútum síðar) um að öllum skólum landsins yrði lokað.
Samtökin ræddu einnig við Shiva Amelirad, alþjóðlegan fulltrúa frá stéttarfélagi kennara í Íran, sem starfar utan landsteinana. Hann miðlaði upplýsingum frá tveimur óháðum heimildarmönnum með beina þekkingu á skólanum og árásinni.
Samkvæmt Shiva Amelirad og Sohrab átti árásin sér stað áður en margar fjölskyldur náðu að koma til að sækja börn sín úr skólanum. Sohrab sagði:
„Fólk í nágrenninu og þau sem höfðu tök á því flýttu sér á staðinn og reyndu að ná í þau börn sem foreldrar höfðu ekki náð að sækja. Margir nemendur voru frá nærliggjandi þorpum og því tók ferðalagið sinn tíma. Þau sem bjuggu lengra í burtu þurftu að bíða lengi eftir bíl frá þorpinu. Sú töf reyndist banvæn. Skólastjórar og kennarar voru eftir til að koma börnunum út. Flestir þeirra létust. Fólk átti ekki von á því að ráðist yrði á skóla innan borgarinnar.“
Samkvæmt írönskum yfirvöldum létust 168 manns í árásinni. Fréttastofa dómskerfisins í Íran greindi frá því 3. mars 2026 að hið minnsta 110 skólabörn hefðu verið meðal hinna látnu, þar af 66 drengir og 54 stúlkur, auk 26 kennara og fjögurra foreldra. Þann 7. mars birtu yfirvöld birtu samsetta mynd með ljósmyndum af 119 börnum sem létust.
Vegna netlokunar í Íran og skorts á aðgangi að landinu til að rannsaka vettvang hefur ekki verið hægt að ræða við aðstandendur og vitni. Amnesty International hefur því ekki getað staðfest fjölda þeirra sem létust.
Alþjóðleg mannúðarlög
Alþjóðleg mannúðarlög kveða á um að aðilar að vopnuðum átökum skuli ávallt aðgreina vígamenn og hernaðarleg skotmörk frá óbreyttum borgurum og borgaralegum eignum.
Aðilar að átökunum verða einnig að virða varúðarregluna í alþjóðalögum, sem felur í sér skyldu til að gæta þess að hlífa óbreyttum borgurum og borgaralegum eignum í hernaðaraðgerðum, meðal annars með því að grípa til allra mögulegra varúðarráðstafana til að koma í veg fyrir eða lágmarka skaða meðal óbreyttra borgara og skemmdir á borgaralegum eignum í árásum.
Þetta felur í sér að sannreyna eins og kostur er að skotmörk séu hernaðarleg, þar á meðal með ítarlegri öflun á allra nýjustu upplýsingum, sem og greiningu og staðfestingu á því að fyrirliggjandi upplýsingar um skotmark séu réttar. Hætta skal við árás eða fresta henni ef á einhverju stigi við skipulagningu eða framkvæmd hennar komi í ljós að skotmarkið sé ekki hernaðarlegt eða að árásin valdi óhóflegum skaða. Gæta þarf þess að reiða sig ekki eingöngu á gervigreind við skipulagninu og framkvæmd árásar og aðilar að vopnuðum átökum skulu tryggja að mannleg aðkoma og eftirlit sé tryggt við skipulagningu árása þegar gervigreind er notuð.
Aðilar að átökunum skulu einnig grípa til allra mögulegra varúðarráðstafana við val á vopnum, aðferðum og framkvæmd árása, þar á meðal tímasetningu þeirra, með það að markmiði að koma í veg fyrir eða lágmarka skaða á óbreyttum borgurum og borgaralegum eignum. Ef árásir kunna að hafa áhrif á almenning þarf að gefa út skilvirkar viðvaranir með góðum fyrirvara nema aðstæður leyfi það alls ekki.
Að auki krefjast alþjóðleg mannúðarlög þess að aðilar að átökunum grípi til allra mögulegra varúðarráðstafana á yfirráðasvæðum sínum til að vernda óbreytta borgara og borgaralegar eignir gegn afleiðingum árása. Þetta felur meðal annars í sér að gæta þess að óbreyttir borgarar og borgaralegar eignir séu í hæfilegri fjarlægð frá hernaðarlegum skotmörkum, að því marki sem raunhæft er,. Af því leiðir að írönsk yfirvöld hefðu ekki átt að staðsetja skólann í byggingu við hlið-svæðis Íranska byltingavarðliðsins sem telst hernaðarlegt skotmark í vopnuðum átökum og var í reynd skotmark árásarinnar.
Yfirvöld í Íran nýta börn sem fórnarlömb og þvinga fjölskyldur í áróðurskyni
Vitnisburður og myndbandsupptökur sem Amnesty International hefur aflað leiða einnig í ljós að írönsk yfirvöld neyddu nokkra aðstandendur barna, sem létust í árásinni, til að taka þátt í útför sem var ekki í samræmi við hefðir þeirra og notuðu börn í áfalli sem lifðu af árásina til að taka þátt í áróðri yfirvalda.
Sohrab sagði að yfirvöld hefðu upplýst fjölskyldur um að lík allra barnanna yrðu í líkkistum í einni sameiginlegri, ríkisrekinni fjöldaútför þann 3. mars 2026, þar sem fluttar yrðu bænir samkvæmt sið shía-múslíma, þrátt fyrir að sumar fjölskyldur þeirra tilheyrðu Balútsjum í Íran sem eru súnní-múslímar sem fylgja öðrum trúarlegum siðum. Þegar sumar fjölskyldur lýstu yfir vilja sínum til að halda útfarir í samræmi við eigin trúarhefðir var þeim sagt að það yrði ekki leyft. Samkvæmt Sohrab var fjölskyldum tjáð af embættisfólki að þær myndu ekki fá líkamsleifar barna sinna afhentar fyrr en að lokinni fjöldaútförinni.
Yfirvöld fóru einnig með börn sem lifðu af við rústir skólans og tóku myndband af þeim til að nota í áróðursskyni, þrátt fyrir sýnilega áverka og ljóst að þau væru enn í áfalli. Í einu myndbandi sem birt var á netinu 5. mars 2026 tekur fjölmiðlamaður viðtal við tvær stúlkur sem eru í miklu áfalli. . Stúlkurnar virðast vera á aldrinum 7 til 11 ára og fjölmiðlamaðurinn spyr ítrekað yngra barnið að því hvaða vinir hennar hafi látið lífið og hvern þeirra hún hafi elskað mest. Stúlkan nefnir vini sína og segir að hún hafi elskað þau öll. Hún bætir við að móðir einnar vinkonu hennar, sem var kennari, hafi einnig látið lífið áður en hún brestur í grát.
Í öðru myndbandi er 10 ára stúlka með sýnileg áverka í andliti í viðtali í fjöldaútförinni þar sem hún var spurð um dauðsfall 11 ára bróður síns. Viðtalið var síðan birt í ríkisfjölmiðlum 6. mars 2026.
Þessar þvinganir, ógnun- og misbeiting, á bæði syrgjandi fjölskyldum og börnum í áfalli sem lifðu af, valda mikilli andlegri vanlíðan og kunna að brjóta gegn algjöru banni við pyndingum og annarri grimmilegri, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð.
Kröfur
Bandaríska þingið ætti að tryggja áframhaldandi aðgerðir til að draga úr skaða á óbreyttum borgurum. Í fyrri stjórnartíð Trumps var komið á fót mikilvægu kerfi til að draga úr skaða á óbreyttum borgurum og til að bregðast betur við banvænum aðgerðum Bandaríkjanna á erlendri grundu. Þetta kerfi er nú í hættu í núverandi ríkisstjórn Trumps. Fjölmiðlar hafa greint frá niðurskurði á verkefnum varnarmálaráðuneytisins sem var ætlað að draga úr og bregðast við skaða á óbreyttum borgurum og að Bandaríkjaforseti hafi rýmkað heimildir yfirmanna til að samþykkja ákveðnar tegundir loftárása og sértækar aðgerðir. Varnarmálaráðherrann Pete Hegseth sagði einnig upp helstu lögfræðingum um herlög sem báru ábyrgð á því að tryggja að farið væri að alþjóðlegum mannúðarlögum í hernaðaraðgerðum.
Amnesty International krefst þess að þeir aðilar sem ábyrgð báru á á skipulagningu og framkvæmd ólögmætrar árásar Bandaríkjanna á skóla í borginni Minab í Hormozgan-héraði í Íran þar sem 168 manns létust, þar á meðal rúmlega 100 börn verði látnir svara til saka.