Íslensk stjórnvöld þurfa að tryggja að réttindi fólks á flótta séu virt

Á hverju ári neyðast milljónir til að flýja heimili sín vegna stríðsátaka, ofsókna og alvarlegra mannréttindabrota. Árið 2025 voru 117 milljónir á flótta af þessum sökum og að baki þessarar tölu er saga einstaklinga sem hafa upplifað djúpan missi. Fólkið neyddist til að yfirgefa heimili sín og framtíðarvonir þeirra eru brostnar.

Rétturinn til að flýja ofsóknir og leita verndar í öðru landi er grundvallarmannréttindi sem tryggð eru í alþjóðalögum. Hann er einnig tryggður í 14. grein Mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna en yfirlýsingin er ein af grunnstoðum alþjóðlegs mannréttindakerfis. Ríkjum er ekki heimilt að vísa fólki á flótta á brott til heimalands síns þegar líklegt er að það sæti þar alvarlegum mannréttindabrotum á grundvelli kynþáttar, trúar, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana.

Í júlí 2026 verða 75 ár liðin frá samþykkt flóttamannassamnings Sameinuðu þjóðanna sem markaði tímamót í að skilgreina réttindi um alþjóðlega vernd fyrir fólk á flótta. Samningurinn var settur fram í kjölfar hörmunga síðari heimsstyrjaldarinnar til að tryggja að fólk sem flýr ofsóknir fái vernd og að því sé ekki vísað aftur til lands þar sem líf þess eða frelsi er í hættu. Ísland er aðili að þessum samningi og hefur þannig skuldbundið sig til að tryggja að fólk sem leitar hingað vegna stríðs eða ofsókna njóti verndar, réttlátrar málsmeðferðar og mannúðlegrar meðferðar.

Á undanförnum misserum hafa verið lögð fram ýmis frumvörp til breytinga á lögum um útlendinga sem geta haft verulega áhrif á réttindi flóttafólks og umsækjenda um alþjóðlega vernd. Íslandsdeild Amnesty International hefur í umsögnum sínum um frumvörpin lýst áhyggjum af því að sumar þessara breytinga geti grafið verulega undan þeirri vernd sem íslensk löggjöf hefur hingað til tryggt fólki sem leitar hingað í öryggi, meðal annars með því að skerða réttindi umsækjenda og auka heimildir stjórnvalda til íþyngjandi aðgerða gagnvart þessum viðkvæma hópi.

Því er sérstaklega mikilvægt nú, 75 árum eftir samþykkt Flóttamannasamningsins, að íslensk stjórnvöld standi vörð um þær skuldbindingar alþjóðlegra mannréttindasamninga sem Ísland hefur skrifað undir.

Hvað gertur þú gert?

Skrifaðu undir og krefstu þess að íslensk stjórnvöld:

• Forðist úrræði sem fela í sér frelsisskerðingu: Frelsissvipting fólks sem leitar verndar á aðeins að koma til greina í algjörum undantekningartilvikum og þarf að byggja á lögmætum markmiðum. Vægari úrræði eiga alltaf að vera fyrsta val. 
• Tryggi að fólk bíði ekki í langvarandi óvissu: Enginn ætti að þurfa að lifa árum saman án skýrrar stöðu, réttinda eða raunverulegrar verndar. Málsmeðferð verður að vera skilvirk og sanngjörn. 
• Standi vörð um réttláta málsmeðferð: Umsækjendur um alþjóðlega vernd eiga rétt á sanngjarnri, réttlátri og mannúðlegri málsmeðferð, upplýsingum um mál sitt og raunhæfum möguleikum til að leita réttar síns.
• Standi við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands: Íslandi ber að standa vörð um mannréttindi og tryggja að fólk sem flýr stríð og ofsóknir njóti verndar og mannlegrar reisnar. 

Íslandi ber að standa við mannréttindaskuldbindingar sínar og tryggja vernd þeirra sem flýja stríð og ofsóknir.