Málefni Intersex fólks

Áætlað er að 1.7% einstak­linga á heimsvísu fæðist með ódæmi­gerð líffræðileg kynein­kenni þ.e. einkenni sem eru ekki alger­lega karl- eða kven­kyns, sem eru sambland af karl- og kven­kyns eða eru hvorki karl- né kven­kyns. Það þýðir að breyti­leikinn er jafn algengur og hjá rauð­hærðu fólki.

Breyti­leikinn á kynein­kennum getur verið marg­vís­legur og stundum er hann sjáan­legar strax við fæðingu, þegar reynt er að geta barn, kemur í ljós við kynþroska­ald­urinn, eða uppgötvast fyrir hreina tilviljun. Breyti­leikinn getur átt við um innri og ytri kynfæri, æxlun­ar­færi, horm­ón­a­starfs­semi, kynkirtla, kynlitn­inga, eða kynþroska sem er með einhverju móti öðru­vísi en hjá flestum.

Margir sem fæðast með ódæmi­gerð kynein­kenni sæta ónauð­syn­legum, óaft­ur­kræfum og skað­legum skurð­að­gerðum eða öðru inngripi sem börn sem hefur skaðleg líkamleg og sálræn áhrif til fram­tíðar.

Kjarni vandans

Undan­farna hálfa öld hefur fólk með ódæmi­gerð líffræðileg kynein­kenni verið látið sæta róttækum og oft óaft­ur­kræfum inngripum s.s. skurð­að­gerðum og horm­óna­með­ferðum til að laga kynein­kenni þeirra að vænt­ingum um dæmi­gert útlit og form kvenna og karl­manna.

Oft eru inngripin fram­kvæmd á ungbörnum sem geta ekki tekið þátt í ákvörð­un­inni þrátt fyrir að bið myndi ekki stefna líkam­legri heilsu þeirra í hættu og inngripin séu óaft­ur­kræf.

 

Inngrip lækna byggja oft á þeim hugmyndum að snemm­bærar aðgerðir á kynfærum ungra barna komi til með að „draga úr áhyggjum foreldra“ og „draga úr form­dómum og tryggja samsömun við rétt kyn“. Að baki inngrip­unum liggur því góður vilji heil­brigð­is­starfs­fólks en vandinn er sá að umræddar aðgerðir hafa oft skaðleg áhrif til fram­tíðar, bæði líkam­lega og andlega.

Öll eigum við rétt á að taka ákvarð­anir um eigið líf og líkama þegar við höfum aldur og þroska til, rétt á bestu mögu­legu heil­brigð­is­þjón­ustu, frið­helgi einka­lífs og líkam­legri frið­helgi. Fólk með ódæmi­gerð kynein­ein­kenni á, eins og allir aðrir, rétt á að taka ákvarð­anir um eigin líkama.

Rann­sókn Amnesty Internati­onal í Danmörku og Þýskalandi

Afstaða Amnesty International

Amnesty Internati­onal telur að bíða eigi með að gera breyt­ingar á kynfærum, kynkirtlum eða öðrum kynein­kennum ef mögu­legt er þar til barnið getur veitt upplýst, skrif­legt samþykki sitt fyrir meðferð­inni eða inngripinu og að fjöl­kyldum sé veittur sálfé­lags­legur stuðn­ingur.

Að sjálf­sögðu ættu allar ákvarð­anir að vera teknar út frá hverju tilfelli fyrir sig. Það munu alltaf vera tilfelli þar sem er raun­veruleg þörf á læknainn­gripi til að standa vörð um heilsu viðkom­andi, eins og til að mynda þegar þvagrás og leggöng á barni eru ekki aðskilin og þvag getur því lekið inn í leggöng og valdið sýkingum. Amnesty Internati­onal leggst þannig ekki gegn lækn­is­fræði­legum inngripum ef brýnar heilsu­fars­legar ástæður krefjast þess en oft er ekki um slíkt að ræða heldur fremur félags­legar eða útlits­legar ástæður.

+ Lesa meira

Tengt efni